|
Rajkumari had zelfs op 80 jarige leeftijd nog niet het minste beetje magie van haar door
god gegeven stem verloren waarmee zij langer dan een halve eeuw geleden in het begin van de jaren 40 tot midden 50 luisteraars
mee betoverde. Rajkumari was amper 12 jaar oud
toen zij haar carrière als actrice begon. Maar Rajkumari moest helaas haar passie voor acteren opgegeven, omdat zij er de
buik vol van had steeds aan te moeten horen "veel te doorvoed" te zijn als actrice. Zij besloot zich te concentreren op het
'playback singing' wat niet zo'n gek lange periode voor haar aantreden ontdekt was.
|
|
| Melody Queen Lata Mangeshkar |
In 1979 vierde de Indiase filmindustrie haar 50 jarig jubileum "Film Singing" . Daarvoor
was het precies 50 jaar geleden dat er apparatuur was ontdekt waarmee in films gesproken kon worden. Het allereerste Indiase
filmlied werd in 1930 opgenomen door actrice Zubeida in de film Alam Ara. De generatie daarvoor kende alleen maar stomme films.
De nostalgische momenten werden met veel festiviteiten gevierd. Er werd een speciaal concert gegeven om alle artiesten uit
de vervlogen jaren, die lovenswaardige bijdrages hadden geleverd aan het ontstaan van de Indiase filmmuziek, te herdenken
en hartelijk te bedanken. Dat concert is opgenomen en heet 'Mortal men Immortal melodies'. Samen met talloze andere getalenteerde
artiesten zoals Kavita Krishnamurthy en Meena Kapoor werd Rajkumari natuurlijk ook uitgenodigd een ode te brengen aan de geschiedenis
van het Indiase filmindustrie. De intentie van het concert was om herinneringen op te roepen aan de vervlogen jaren. Daarvoor
werd uiteraard de Pakistaanse chanteuse Madam Noor Jehan, die een zeer groot aandeel heeft gehad in het ontstaan van de Indiase
film muziek, hartelijk uitgenodigd om deel te nemen aan het spectaculaire evenement. Het concert werd traditiegetrouw ceremonieel
geopend met het aansteken van lichtjes door zangeres Melody Queen en met een lofpsalm uit de Srimat Bhagwat Geeta. Daarna
was Melody Queen Lata Mangeshkar, die de allergrootste zangeres van India is, niet meer op het podium te bekennen. Zeer waarschijnlijk
was dat met opzet gedaan om anderen niet af te schrikken en iedereen evenveel waarde en respect te schenken.
De nieuwe nachtegaal
Kavita Krishnamurthy werd naar voren gehaald om vervaagde herinneringen van Kanan Devi, Saraswati Rane, Shamshad Begum en
Geeta Dutt weer helder voor de geest te halen.
Enige momenten later, nadat Kavita Krishnamurthy te horen was geweest, introduceerde Shabana Azmi,
die de presentatrice van de show was, met heel veel warme woorden de oude Rajkumari. Rajkumari werd uitgenodigd om een ode
te brengen aan de black - white periode van de filmindustrie en zong haar altijd jonge Ghabra Ke Je Hum Sar Ko uit de film
Mahal. Men bewonderde de oude Rajkumari en in het volgepropte auditorium druiste het aanhoudende applaus voor haar. Haar expressies
waren buitengewoon mooi. Rajkumari zong maar een couplet van haar lied. Daarmee herdacht zij behalve haarzelf ook de schrijver
' J Nakshab en de grote componist Khemchand Prakash. Ik zal proberen Rajkumari's prachtige ghazal te vertalen. Een ghazal
is een Perzische dichtvorm in tweeregelige strofen. Let op ik ben geen linguïst, maar probeer alleen de strofe ( zonder te
rijmen) die zij gezongen had te vertalen.
Het zou deugdelijker zijn als ik mijn zintuiglijk besef verlies en hard mijn hoofd molesteer. Dit leven heeft ontzettend veel stront aan de knikker. Het zal beter zijn als ik ad patres ga. Moge hij ook heel even met lede ogen toezien hoe mijn hart het moede hoofd neerlegt.
Een floers van tranen van diepe spijt die mij het zicht zullen bemoeilijken zal mij goed doen.
(Rajkumari had altijd toegegeven dat het lied nogal een bizarre tekst heeft).
|
| Melody Queen Lata & Usha Mangeshkar |
Vele hoogbejaarde
artiesten die nog op hun eigen benen konden staan kwamen het podium op. Persoonlijk vond ik het in hoge mate belachelijk dat
Rajkumari maar een liedje van haar grote repertoire mocht zingen, terwijl liederen van andere artiesten veelvoudig werden
gezongen. Er werd zelfs niks over onze eigen nachtegaal Asha Bhosle gezegd en ook geen liedje van haar ten gehore gebracht.
Usha Mangeshkar werd uitgenodigd om een liedje van Melody Queen Lata Mangeshkar's Aaja Re Pardesi
uit de film Madhumati te zingen. Dit was uiteraard om een ode te brengen aan Lata Mangeshkar die de icoon van India is. Usha
Mangeshkar werd geïntroduceerd als het zusje van de machtige Lataji en Ashaji. Maar daar bleef het bij.
|
| Nightingale Asha Bhosle |
Er werd met geen woord meer gesproken over Asha Bhosle, wat heel erg jammer was, want
het is onmogelijk haar bijdrage in de filmmuziek te ontkennen. Maar Madam Noor Jehan maakte met haar performance alle deceptie
goed. Madam Noor Jehan glitterde als de meest favoriete artiest van het concert. Zij was bijzonder mooi gekleed in het zwart
met glitters en zong zonder geoefend te hebben even prachtig als altijd. Het knaagt wel aan mij dat ik het nog steeds vind
dat het zeer treurig was, dat temidden van anderen genieën, men zich niet realiseerde hoe groot een artiest als Rajkumari
was. Een geboren talent die nooit zangles had gehad. Hoe dan ook - Rajkumari houdt een duidelijk aandeel in de geschiedenis
van de Indiase muziekindustrie. Nog
vlak voor haar overlijden, toen Rajkumari over dit onderwerp aangesproken werd, zei zij heel fris en monter: '' Ik wenste
dat ik toen twintig jaar jonger was, dan had ik ze zeker een ritmische scheet laten ruiken!''
Het is opgenomen
dat actrice Premila ( een fenomeen uit vroegere tijd) Rajkumari altijd bewonderd had. Het had de actrice altijd verbaasd dat
na jaren Rajkumari even melodieus bleef klinken. Rajkumari`s stem bleef even flexibel en zoet als voorheen. Premila had ooit
laten weten dat Rajkumari tijdens het hoogtepunt van haar carrière 12 tot 13 liederen per dag opnam. Zo immens populair was
Rajkumari.
De meeste mensen kunnen zich slechts enkele films maar herinneren waarin Rajkumari gezongen
had. Maar Rajkumari was misschien de enige actrice die in het begin van jaren veertig voor haar zelf zong en later voor anderen.
Het geval was dat acteurs hun eigen liederen moesten zingen. Velen waren erg knap en bijzonder goed in acteren, maar niet om aan te horen vals als zij moesten zingen. Enkele jaren na de komst van Rajkumari introduceerde de legendarische
RC Boral het 'Playback Singing’. Acteurs hoefden zich niet langer te bekommeren om hun vocale capaciteiten en kregen
de kans om zich geheel te concentreren op acteren. 'Playback singing' werd heftiger toen Melody Queen Lata Mangeshkar een stap
deed in de filmindustrie. Nadat Rajkumari haar carriere als actrice opgaf begon zij met het zingen voor andere actrices en
behoort tot een van de allereerste vocalisten die een lied voor een ander heeft gezongen. Samen met de gelegenere Talat Mahmood,
Mukesh en GM Durani was Rajkumari een van de weinige artiesten die het acteren afstond voor het playback singing.
Rajkumari begon
haar carriere in het theater. Rajkumari interesseerde zich niet voor scholingen en maakte met veel moeite gevraagde opdrachten
af. Rajkumari hunkerde altijd naar publiciteit. Zij wilde altijd in het middelpunt van de belangstelling staan en verkeerde
daardoor altijd in gezelschap. Ze hing vaak de lolbroek uit en hield van socialisme. Naarmate zij ouder werd begon Rajkumari
dat allemaal extreem te missen. Dit is te wijten aan het verliezen van al haar trouwe vrienden, zodat zij alleen overbleef.
Haar twee belangrijke films als actrices waren " Daana Dushman" en "Kush Anjaam".
De toneelgroep waaraan zij deelnam heette Hind Pratap.De oprichter daarvan was Pranshankar Acharya.
Zij werd in het theater geïntroduceerd door Firoze Shah. Rajkumari stamt af van een familie die erg ijverig was in het bedrijfsleven.
Haar vader handelde in synthetische weefsels. De familie beschikte over een kraam die veel aanloop had. Rajkumari wilde daar
nooit iets van weten en bracht haar dagen verveeld door. Een keer kondigde een oom van Rajkumari`s van haar vaderszijde aan
dat hij wilde gaan handelen in het drukke Mumbai. Op een grappige manier manipuleerde Rajkumari haar vader om mee te mogen
gaan. Tot haar grote verbazing stemde hij daar mee in. Rajkumari was erg sociaal, mondig en ambitieus. Eenmaal aangekomen
in Mumbai maakte zij kennis met de filmindustrie. Daar bemachtigde zij enkele onbeduidende rollen als nederige schoonmaakster.
Maar Rajkumari gaf niet op. Haar ambitie om bekend te worden raakte zij desondanks niet kwijt.
Het duurde niet lang voor zij een mega rol kreeg in de film "Radhe Shyam Urf Zulma Kans"
die op poten werd gezet door Imperial Pictures. Daarna hield zij zich nog een tijdje op in theaters waar zij haar faam probeerde
staande te houden. Rajkumari werd opnieuw ontdekt door Vijay en Shankar Bhatt. Zij zagen Rajkumari tijdens een theatervoorstelling
en waren meteen verkocht door haar mooie stem. Zij lieten Rajkumari weten dat zij haar stem erg zou benadelen als zij haar
werk in het theater zou continueren. Daar hadden de twee wijzen wel degelijk gelijk in, want toentertijd bestonden er geen
microfoons, zodat men zich luidkeels tot het publiek moest richten opdat iedereen het kon horen. De Bhatts hielpen haar om
te werken bij Prakash Pictures, waar zij een aantal films maakte. Rajkumari was
toen nog maar nauwelijks 12 jaar oud, maar leek ouder dan 20 jaar vanwege haar molligheid. Iedereen narde haar daarmee. Zij
raakte het kinderachtige lasterlijke getergd beu en besloot permanent aandacht te geven aan het zingen, wat zogezegd haar
'juiste roeping' op aarde was. Playback zangers worden niet gefilmd en dienen alleen om te zingen voor de karakters in films.
Rajkumari bedacht dat het een prima manier was om populair te blijven en daardoor niet meer bloot te staan aan het gekwel.
De eerste film waarin Rajkumari
zong voor Prakash Pictures was 'Sansar Leela Nayi Dunia' - een tweetalige film dat in het Gujarti en Hindi was gemaakt. De
muziek van de film was gecreëerd door de toen ontzettend populaire componist Lallubhai.
Rajkumari zong
talloze nummers onder begeleiding van hem. Playback Singing beviel Rajkumari ontzettend en kreeg zij de mogelijkheid voor
alle grote actrices uit die tijd zoals Ratnamala en de onvergetelijke Shobhna Samarth te zingen.
Rajkumari was heel jong ten huwelijk gegeven aan Jewahar Dubey uit Benares die in zijn
geboorte plaats een welbekende eigenaar van een winkel was. Rajkumari heeft er nooit geheim van gemaakt dat haar huwelijk
niet het ideaalbeeld van een koppel was. Haar
echtgenoot had het haar nooit ontmoedigd, maar was tegelijkertijd ook lelijk gesteld op haar streven naar een succesvolle
carriere in de filmindustrie. Rajkumari was ontzettend stijfhoofdig en wist precies wat zij wilde. Rajkumari vond welbehagen
enkel in het zingen. Ze gaf volmondig toe dat zij nooit naar de pijpen van haar man zou dansen, ook al zal zou hij uit goede
bedoelingen haar de bezigheden in de industrie ontraden. Haar echtgenoot wist hoe eigenzinnig zij was een deed nooit een poging
haar te weerhouden haar ideaal te verwezenlijken. Omdat hij wist dat er niet te rebelleren viel tegen haar, bracht hij zijn
tijd voornamelijk door in Benares waar hij een winkel had, terwijl Rajkumari haar anker liet vallen in het drukke en met werk
beladen Mumbai. Later verenigde hij zich weer met haar, maar de doorknede Rajkumari gaf te kennen dat zij er altijd in geloofde
nooit geknipt te zijn geweest voor een huwelijk.
Rajkumari heeft
met alle grote componisten gewerkt. OP Nayyar, Anil Biswas,Gyan Dutt, Khemchand Prakash, Husnlal - Bhagatram, Roshan, SD Burman,
RD Burman, Kursheed Anwar, Sajjad Hussein, Naushad en Master Ghulam Haider om een paar op te noemen.De meest populaire films
waarin Rajkumari met succes gezongen heeft zijn: Bazaar, Apna Paraya , Ram Vivah , Nurse, Panna, Nau Bahar, Banwre Nain, Aasman,
Babla, Anhonee en uiteraard Mahal. Een van haar allerbekendste hit is Sun Bairi Balam Sach Bol Re Ib Kya
Hoga welke zij gezongen had voor de onvergetelijke Geeta Bali in de film Bawnre Nain.
|
|
| Zohrabai - Rajkumari - Amirbai - Hamida - Geeta - Lata - Meena - Shailesh - Talat - Dilp - Rafi enz |
Rajkumari heeft vele duetten gezongen met GM Durani en enkele met M Rafi. Ze was gelijkelijk welgeslaagd in haar duetten met
de Melody Queen Lata Mangeshkar. Ook heeft zij gewerkt met Shamshad Begum, Geeta Dutt, Nightingale Asha Bhosle, Amirbai Karnartaki
en haar goede vriendin Zohra Ambalawali. Met de knappe Talat Mahmood heeft zij vele duetten gezongen in het Bhojpuri. Rajkumari
kreeg de gelegenheid om met KL Saigal te zingen wat zij enerverend ervaarde, omdat zij hem van haar welste bewonderde. Samen
hebben zij de snoezige '' Sar Pe Kadam Ki Chaiyan'' uit de film Bhakt Surdas gezongen. Rajkumari vond hem een charmeur en
heeft zich altijd herinnerd wat Saigal haar toe vertrouwde in de jaren veertig: '' Rajkumari ik moet je iets bekennen, ik
wil je graag meenemen naar het paradijselijk leven daarboven wanneer ik ter aarde besteld zal worden." Zij betreurde het dat
zij door de vroege dood van KL Saigal in het ongeluk gestort was, omdat zij graag meer liederen met hem wilde opnemen
|
|
| Melody Queen Lata Mangeshkar |
Ook heeft Rajkumari
het bijzonder jammer gevonden dat zij niet veel met M Rafi heeft kunnen zingen. Het was onmogelijk om te concurreren met Melody
Queen Lata Mangeshkar en de opkomende Nightingale Asha Bhosle. Alle componisten en muziek maatschappijen en actrices wilden
dat Lata Mangeshkar en Asha Bhosle alle liederen voor hun moesten zingen. Door de gouden stem van Lata Mangeshkar waren alle
andere uitvoerende artiesten aangewezen op een derderangs plaats.
|
|
| Rajkumari with best friend Zohra Ambalewali |
Haar zeer geliefde
vriendin de industrie was de welbekende chanteuse Zohrabai Ambalawali. Samen spendeerden zij onnoemelijk veel mooie momenten.
Rajkumari een artiest zo groot als zijzelf was, heeft het nooit geheim gehouden dat zij een vurige aanbidster van Zohra was.
Ze hield ontzettend veel van Zohra’s Kook Papihe Kook, een liedje dat hun bij elkaar bracht
en tot de treurige dood van Zohra onafscheidelijk van elkaar waren.
Hun duet Chun Chun Ghungarwa Baje Chun uit de film Mahal werd een groot succes. Helaas is Rajkumari er nu ook
niet meer, maar steeds wanneer er herinneringen van Zohra ter sprake kwamen was het nevel in Rajkumari ogen duidelijk zichtbaar.
Toen de top zangeres van de voorgane jaren uit Pakistan Zeenat Begum India bezocht
informeerde ook zij naar Rajkumari. Ze vroeg waar is de Bombay zangeres? Het was toentertijd een enorme eer als Zeenat Begum
naar iemand vroeg. Rajkumari liet in een interview weten dat 'dat' de soort 'liefelijke affectie' was dat artiesten in die
glorieuze dagen voor elkaar hadden.
Toen Rajkumari
regeerde waren Zohrabai, Juthika Roy, Shamshab Begum en Amirbai allemaal even hoog aan de top. De een iets minder dan de ander.
Ze hadden allemaal hun eigen duidelijk herkenbare identiteit en werden erkend als individuele. Terwijl Shamshad Begum en Zohra
een bredere reikwijdte hadden, was Rajkumari`s stem zacht en haar bereik was ook gelimiteerd. Nu worden artiesten met elkaar
vergeleken of critici joelen opkomende talenten uit, omdat zij even sereen als de Melody Queen
Lata Mangeshkar proberen te zingen wat onmogelijk is. In het ergste geval proberen zij de nachtegaal Asha Bhosle te
evenaren wat helemaal een onmogelijk doel is te bereiken. Hoe beperkt Rajkumari vocaal ook was, zij was heel erg goed in het
bemeesteren wat componisten aan de dag legden, terwijl zij nooit op enige manier zangles had genoten. Ze had haar eigen stijl.
|
|
| Melody Queen Lata Mangeshkar |
Rajkumari zong
sinds 1934 op de radio en was in dienst genomen door HMV om liederen in het Gujarati te zingen. Twaalf jaar lang had zij daar
gewerkt, maar kreeg na haar vertrek geen royalty van de platenmaatschappij. 'Royalty' - een deugdzame strijd wat Melody Queen
Lata Mangeshkar voerde met de platen maatschappijen ten behoeve voor artiesten, maar het was M Rafi die daar een stokje voor
stak. Het was voor Melody Queen Lata Mangeshkar een heldere feit dat sinds zij
aangetreden was, alle andere artiesten in de steek werden gelaten. Ook was zij ervan bewust dat ook zij om wat voor redenen
dan ook een dag niet meer in staat zou kunnen zijn om te werken. Daarom vroeg zij om royalty. Al haar collega`s waren het
maar eens, maar M Rafi verleende geen medewerking aan haar humane streven.
|
|
| Melody Queen Lata Mangeshkar & Mohd Rafi |
Mohd Rafi vond
dat alleen werkende artiesten betaald moesten worden. Lata Mangeshkar op haar beurt hekelde zijn egoïsme en zei: "De platenmaatschappijen
verdienen tonnen aan ons - onze liederen worden dagelijks als zoeten broodjes over de toonbank verkocht - het zijn onze liederen
dat de maatschappijen draaiende houden - het kan gebeuren dat wij een dag niet in staat zullen zijn om te kunnen werken, daarom
is het nodig dat wij een soort pensioen moeten krijgen." Rafi kon zich niet vinden in haar streven waarop Lata Mangeshkar
weigerde met hem te zingen. Om deze desastreuze verkondiging van de machtige Lata Mangeshkar hebben alle andere artiesten
maar alles hun beloop gelaten om de zaak niet verder te laten escaleren, want wie wilt nu in onreine komen met de Melody Queen?!
Tot nu toe is Melody Queen Lata Mangeshkar de enige Indiase artiest die een royalty ontvang voor elk liedje dat zij gezongen
heeft en zingt. Mubarak Begum, een zeer getalenteerde zangeres deelt nog altijd de rechtvaardigheid van Lata Mangeshkar. Zo
zouden alle artiesten net als Rajkumari ook van een goede pensioen kunnen genieten als Mohd Rafi wat medeleven zou tonen.
Na een lange
tijd in de jaren zeventig toen Gulzar film Kitaab maakte, had RD Burman de blijgeestige oude Rajkumari benaderd om een slaapliedje
Hari din to beeta in de film voor Dina Pathak te zingen.
Na een lange kloof vond Rajkumari eindelijk haarzelf weer voor de microfoon waar zij erg in haar sas mee was. Zo verrukt als
Rajkumari zelf, waren ook luisteraars toen dit liedje veel bekendheid verwierf.
In film Pakeezah
had Rajkumari enkele liederen gezongen die op de achtergrond verschenen, terwijl Melody Queen lata Mangeshkar alle liederen
voor de hoofdrolspeelster ,'de immens geliefde Meena Kumari zong die allemaal kaskrakers werden en tot op de dag van vandaag
met veel toewijding beluisterd worden. Maar Rajkumari`s lied Nazariya Ki Maari Mari Mori Guyiyaan
ook al was het op de achtergrond verschenen dat het leven in een bordeel vertegenwoordigde, bleef niet achter. Dat liedje
werd zo populair dat het zelfs opnieuw gebruikt werd in de film Mirch Masala in de originele versie.
Naseeruddin Shah de hoofdrol speler van die film bleef gedurende alle opnames van de film naar dat liedje luisteren alsof
hij het nooit eerder gehoord had.
In film Anhonee
heeft Rajkumari een hele mooie duet gezongen met Melody Queen Lata Mangeshkar. Zindagi Badli Mohabbat
Ka Mazaa Ane Lage kende vrolijke als sombere coupletten. Rajkumari zong de vrolijke coupletten. De fantastische Nargis
vertolkte een dubbele rol in die film. Rajkumari zong voor de ene en Melody Queen Lata Mangeshkar voor de andere.
Tot enorme leedwezen van Rajkumari heeft zij nooit mogen zingen voor haar favoriete componist
Madan Mohan. Ze hield ontzettend veel van zijn muziek. Rajkumari had nooit haar welluidendheid in haar stem verloren. Rajkumari reisde over de
hele wereld met jongere artiesten zoals de nieuwe regerende nachtegaal Kavita Krishnamurthy met wie zij samen toeschouwers
in nopjes brachten. Toen Rajkumari optrad tijdens een concert in Londen viel zij neer, waardoor zij een gecompliceerde fractuur
opliep. Rajkumari had een verschrikkelijke pijn, maar weigerde de show af te lasten en zong noodgedwongen aan haar eigen liefdevolle
karakter de hele show zittend op een stoel. De moedige Rajkumari genas nooit meer aan haar been.
Een ieder heeft
het verkeerd als zij zouden denken dat Rajkumari haar laatste dagen door gebracht heeft met het wegdromen naar de nostalgische
momenten van haar carriere. Zij was enkele jaren geleden uitgenodigd door de zuid Indiase filmmaker K Vishwanath om een slaapliedje
te zingen voor een film. Ze moest er zelf bij lachen dat zij na twintig jaar nog in staat was een lied op te nemen. Voor het
allerlaatst was Rajkumari te zien geweest op de bekende Indiase zang competitie SARAGAMA dat toen gepresenteerd werd door
Sonu Nigam. Rajkumari was er in goede conditie vele malen te zien geweest om de opkomende talenten te jureren. Ze was heel
levendig als altijd en plaagde de senior componist Anil Biswas. Anil Biswas informeerde aan het begin van de show naar haar
gezondheid. Dat liet hij weten aan het publiek, waarop Rajkumari reageerde: '' Wat doe het jou er toe hoe het mij nu vergaat,
waarom vroeg je daar niet naar toen wij beiden nog jong waren?” Het getreiter en gegiechel tussen de twee oude van dagen
gingen naar tevredenheid van alle toeschouwers lang door.
De dood kent geen genade en heeft tragischerwijs legendarische artiesten zoals de geboren
getalenteerde Rajkumari van ons ontnomen.
Moge zij altijd als voorbeeld dienen en zalig rusten.
|
